Chỉ số C/N bao nhiêu là tối ưu? Bảng tra cứu Biochar cho từng loại cây trồng

Chỉ số C/N (tỷ lệ Carbon/Nitrogen) là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ phân hủy chất hữu cơ và lượng đạm dễ tiêu cho cây trồng. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ giúp bạn hiểu rõ chỉ số C/N là gì, vì sao nó quan trọng, và cách dùng biochar cùng phân hữu cơ cho hợp lý với từng nhóm cây trồng.

Chỉ số C/N là gì và tại sao nó quan trọng trong canh tác?

Định nghĩa chỉ số C/N trong đất và vật liệu hữu cơ

Chỉ số C/N là tỷ lệ giữa hàm lượng Carbon (C) và Nitrogen (N) có trong đất hoặc vật liệu hữu cơ. Ví dụ, nếu một mẫu đất có chỉ số C/N là 20:1, nghĩa là cứ 20 phần Carbon sẽ có 1 phần Nitrogen. Đây không chỉ là con số đơn thuần mà còn phản ánh "sức khỏe" và khả năng cung cấp dinh dưỡng của đất.

Carbon là thành phần cấu trúc chính trong các chất hữu cơ, cung cấp năng lượng cho vi sinh vật đất. Trong khi đó, Nitrogen là nguyên tố dinh dưỡng thiết yếu cho sự phát triển của cây trồng, đặc biệt là giai đoạn sinh trưởng sinh dưỡng. Tỷ lệ cân bằng giữa hai nguyên tố này quyết định tốc độ phân hủy chất hữu cơ và khả năng cung cấp dinh dưỡng cho cây.

Vai trò của chỉ số C/N đối với hoạt động vi sinh vật

Vi sinh vật đất đóng vai trò như "nhà máy chế biến" chất hữu cơ thành dinh dưỡng mà cây có thể hấp thu. Theo USDA NRCS, "khẩu phần" lý tưởng của vi sinh vật đất có C/N khoảng 24:1: khoảng 16 phần carbon dùng làm năng lượng (thải ra CO2) và 8 phần dùng để xây dựng tế bào; bản thân vi sinh vật có C/N trung bình khoảng 8:1^[1].

Khi C/N quá cao (nhiều Carbon, ít Nitrogen), vi sinh vật phải "tranh giành" Nitrogen với cây trồng để phân hủy chất hữu cơ. Hiện tượng này gọi là "cố định Nitrogen" - Nitrogen trong đất bị vi sinh vật chiếm dụng, khiến cây trồng bị thiếu hụt dù đất vẫn còn Nitrogen. Ngược lại, khi C/N quá thấp (ít Carbon, nhiều Nitrogen), quá trình phân hủy diễn ra quá nhanh, Nitrogen dư thừa sẽ bị rửa trôi hoặc bay hơi dưới dạng khí NH3, gây lãng phí và ô nhiễm môi trường.

Ảnh hưởng trực tiếp của C/N đến khả năng hấp thu dinh dưỡng

Chỉ số C/N ảnh hưởng trực tiếp đến ba yếu tố quan trọng:

Tốc độ khoáng hóa dinh dưỡng: Vật liệu có C/N thấp hơn khoảng 24:1 thường phân hủy nhanh và giải phóng đạm; vật liệu có C/N cao hơn thì vi sinh vật phải lấy thêm đạm từ đất, làm cây thiếu đạm tạm thời^[1].

Hiệu quả sử dụng phân bón: Quản lý tốt tỷ lệ C/N của vật liệu bón vào đất giúp hạn chế cả tình trạng thiếu đạm tạm thời lẫn thất thoát đạm.

Cấu trúc và độ thoáng của đất: C/N hợp lý thúc đẩy hoạt động của vi sinh vật có lợi, tạo mùn, cải thiện cấu trúc đất. Đất trở nên tơi xốp, giữ nước tốt hơn, tạo môi trường lý tưởng cho rễ cây phát triển.

Chỉ số C/N bao nhiêu là phù hợp? Phân tích theo khoa học

C/N của đất và ngưỡng 24:1 của vi sinh vật

Ngưỡng quan trọng nhất cần nhớ là khoảng 24:1 - "khẩu phần" lý tưởng của vi sinh vật đất^[1]. Vật liệu có C/N cao hơn ngưỡng này (như rơm, thân ngô) dễ gây thiếu đạm tạm thời; vật liệu có C/N thấp hơn (như phân chuồng, cây họ đậu non) phân hủy nhanh và cung cấp đạm. Bản thân đất canh tác thường có C/N thấp hơn nhiều so với tàn dư thực vật.

C/N cao: Hiện tượng cố định nitrogen và cách khắc phục

Khi bạn bón vào đất những vật liệu có C/N cao như rơm lúa mì (khoảng 80:1) hay thân ngô (khoảng 57:1)^[1], hoặc mùn cưa, vi sinh vật sẽ lấy đạm trong đất để phân hủy chúng. Biểu hiện dễ nhận biết nhất là cây trồng vàng lá, sinh trưởng chậm lại sau khi bón.

Cách khắc phục hiệu quả:

• Bổ sung thêm nguồn đạm (urê hoặc phân chuồng ủ kỹ) khi vùi vật liệu C/N cao
• Ủ trước vật liệu hữu cơ để giảm C/N trước khi bón
• Kết hợp Biochar với phân chuồng hoặc phân xanh để cân bằng tỷ lệ C/N
• Bón vào thời điểm cây không cần nhiều Nitrogen (sau thu hoạch, giai đoạn nghỉ đông)

C/N thấp: Nguy cơ mất nitrogen và ô nhiễm môi trường

Vật liệu có C/N rất thấp như phân gà, phân heo tươi khi bón trực tiếp sẽ gây ra nhiều vấn đề. Nitrogen được giải phóng quá nhanh, vượt quá khả năng hấp thu của cây. Phần dư thừa có thể bị rửa trôi (gây ô nhiễm nitrate) hoặc bay hơi thành khí amoniac (gây mùi hôi và mất dinh dưỡng).

Giải pháp tốt là ủ phân chuồng với rơm rạ, mùn cưa để nâng C/N trước khi sử dụng.

Bảng tham khảo C/N của một số vật liệu hữu cơ (theo USDA NRCS)

Nguồn: USDA NRCS (2011)^[1]. Bảng không có số liệu cho trấu, mùn cưa và biochar; C/N của các vật liệu này dao động lớn theo nguồn gốc.

Biochar và vai trò điều chỉnh chỉ số C/N trong đất

Biochar là gì? Quy trình sản xuất và đặc tính

Biochar, hay còn gọi là than sinh học, là sản phẩm thu được từ quá trình nhiệt phân sinh khối (biomass) ở nhiệt độ cao (300-700°C) trong điều kiện thiếu hoặc không có oxy. Khác với việc đốt thông thường, quá trình nhiệt phân giữ lại hầu hết Carbon trong cấu trúc rắn, tạo ra vật liệu có độ xốp cao, diện tích bề mặt lớn.

Tại Việt Nam, Biochar thường được sản xuất từ các phế phụ phẩm nông nghiệp như: trấu, vỏ cà phê, mùn cưa, thân cây ngô, cành tre, vỏ dừa... Quy trình sản xuất có thể từ đơn giản (lò ủ than truyền thống cải tiến) đến phức tạp (lò nhiệt phân công nghiệp).

Chỉ số C/N đặc trưng của Biochar từ các nguồn nguyên liệu

Biochar thường có C/N cao, dao động rộng tùy nguồn nguyên liệu và nhiệt độ nhiệt phân; biochar từ gỗ, tre thường có C/N cao hơn biochar từ phân chuồng.

Tuy nhiên, phần lớn carbon trong biochar tồn tại ở dạng bền, phân hủy rất chậm^[2]. Do đó, dù có C/N cao, biochar không gây hiện tượng cố định nitrogen mạnh như rơm rạ tươi hay mùn cưa. Phần chất bay hơi còn sót lại trong biochar nhiệt phân chưa tốt vẫn có thể gây thiếu đạm tạm thời, vì vậy nên ủ biochar với phân hữu cơ trước khi bón.

Cơ chế Biochar cải thiện cân bằng C/N và giữ dinh dưỡng

Biochar hoạt động như một "ngân hàng dinh dưỡng" trong đất nhờ ba cơ chế chính:

Hấp phụ và giữ dinh dưỡng: Cấu trúc xốp và bề mặt có nhiều nhóm chức giúp biochar giữ các ion dinh dưỡng như NH4+, K+, góp phần giảm rửa trôi đạm^{[3, 4]}.

Tạo môi trường cho vi sinh vật: Các lỗ xốp trong biochar là nơi trú ngụ cho vi sinh vật. Phân tích tổng hợp các thí nghiệm đồng ruộng cho thấy sinh khối carbon vi sinh vật tăng trung bình khoảng 21%, cao hơn khi biochar được bón kèm phân chuồng hoặc compost^[5].

Điều chỉnh pH và cải thiện CEC: Biochar thường có tính kiềm, giúp cải thiện đất chua^[6]. Đồng thời, biochar làm tăng khả năng trao đổi cation (CEC) của đất^[7].

So sánh hiệu quả Biochar với phân hữu cơ truyền thống

Kết luận: Biochar và phân hữu cơ không thay thế mà bổ trợ cho nhau; kết hợp biochar với compost thường cho kết quả tốt hơn bón biochar riêng lẻ^[8].

Bảng gợi ý liều lượng biochar cho từng nhóm cây trồng

Các liều lượng và thời điểm bón dưới đây là gợi ý tham khảo của BiocharVN, cần điều chỉnh theo kết quả phân tích đất và thử nghiệm trên diện tích nhỏ. Bài viết không đưa ra ngưỡng "C/N đất tối ưu" hay "C/N biochar phù hợp" riêng cho từng cây vì chưa có cơ sở khoa học kiểm chứng.

Nhóm cây lương thực (lúa, ngô, khoai)

Cây lương thực có chu kỳ ngắn (3-5 tháng), nhu cầu dinh dưỡng cao và tập trung ở giai đoạn đẻ nhánh, trỗ bông. Việc duy trì C/N ổn định giúp cung cấp Nitrogen đều đặn, tránh hiện tượng cây đổ ngã do bón đạm thừa.

Ghi chú: Với cây lúa, nên kết hợp biochar với phân chuồng ủ kỹ để vừa cải tạo đất vừa cung cấp dinh dưỡng; lượng phân đạm bón thúc theo khuyến cáo của địa phương.

Nhóm cây rau ăn lá (rau muống, cải, xà lách)

Rau ăn lá có nhu cầu nitrogen cao để tạo khối lượng lá xanh, vì vậy biochar cần đi kèm nguồn đạm dễ tiêu.

Lưu ý đặc biệt: Biochar cho rau ăn lá phải kết hợp với nguồn Nitrogen dễ tiêu (phân hữu cơ lỏng, phân đạm). Tỷ lệ khuyến nghị: 1 phần Biochar + 2 phần phân chuồng ủ kỹ. Tưới phân hữu cơ lỏng (pha loãng) mỗi 7-10 ngày để bổ sung Nitrogen liên tục.

Nhóm cây ăn quả (cà chua, ớt, dưa)

Cây ăn quả cần cân bằng dinh dưỡng khác nhau qua từng giai đoạn: nhiều N ở giai đoạn sinh trưởng, nhiều P-K ở giai đoạn ra hoa, đậu quả.

Chiến lược bón phân: Giai đoạn sinh trưởng (0-40 ngày): Bón Biochar + phân chuồng + phân đạm. Giai đoạn ra hoa, đậu quả: Giảm N, tăng P-K, tưới phân vi lượng. Biochar giúp giữ dinh dưỡng, giảm tần suất bón phân.

Nhóm cây công nghiệp (cà phê, tiêu, cao su)

Cây công nghiệp có chu kỳ dài, hệ rễ sâu, cần môi trường đất ổn định. Biochar phù hợp vì carbon trong biochar tồn tại lâu trong đất^[2].

Phương pháp bón: Đối với cây đã trồng, đào rãnh quanh tán (tránh làm đứt nhiều rễ), trộn biochar với phân chuồng, lấp đất. Kết hợp với phân NPK hàng năm theo nhu cầu cây.

Nhóm cây ăn trái (cam, bưởi, xoài, sầu riêng)

Cây ăn trái có chu kỳ sinh trưởng theo mùa, nhu cầu dinh dưỡng thay đổi theo giai đoạn ra hoa, đậu quả, thu hoạch.

Điều chỉnh theo chu kỳ: Sau thu hoạch: bón biochar + phân chuồng để phục hồi cây. Giai đoạn ra hoa: bổ sung lân, kali, hạn chế đạm. Giai đoạn nuôi quả: bón NPK cân đối + vi lượng.

Hướng dẫn tính toán và điều chỉnh C/N khi sử dụng Biochar

Công thức tính C/N hỗn hợp khi kết hợp Biochar với phân hữu cơ

Khi trộn nhiều loại vật liệu với nhau, C/N của hỗn hợp được tính theo công thức:

C/N hỗn hợp = (C tổng) / (N tổng)

Trong đó:

• C tổng = (Khối lượng vật liệu 1 × %C₁) + (Khối lượng vật liệu 2 × %C₂)
• N tổng = (Khối lượng vật liệu 1 × %N₁) + (Khối lượng vật liệu 2 × %N₂)

Ví dụ minh họa (số liệu giả định): Bạn có 100 kg biochar trấu (C/N = 40:1, %C = 40%) và 100 kg phân bò ủ kỹ (C/N = 18:1, %C = 18%). Tính C/N hỗn hợp?

• C từ Biochar = 100 × 0.4 = 40 kg
• N từ Biochar = 40 / 40 = 1 kg
• C từ phân bò = 100 × 0.18 = 18 kg
• N từ phân bò = 18 / 18 = 1 kg
• C/N hỗn hợp = (40 + 18) / (1 + 1) = 58 / 2 = 29:1

Lưu ý: phần carbon trong biochar chủ yếu ở dạng bền, nên C/N "trên giấy" của hỗn hợp có biochar cao hơn mức vi sinh vật thực sự "cảm nhận".

Cách xác định nhu cầu nitrogen bổ sung khi dùng Biochar C/N cao

Vì phần lớn carbon trong biochar không bị vi sinh vật phân hủy nhanh^[2], không nên tính lượng đạm bổ sung theo toàn bộ carbon của biochar như với rơm rạ (cách tính này sẽ dẫn đến bón thừa đạm). Cách an toàn hơn là ủ biochar với phân chuồng/compost trước khi bón, bón lượng đạm theo khuyến cáo cho cây trồng và theo dõi màu lá ở ô thử nghiệm.

Phương pháp kiểm tra C/N đất đơn giản tại nhà

Không có phòng thí nghiệm? Bạn vẫn có thể đánh giá sơ bộ C/N đất qua các dấu hiệu:

Dấu hiệu C/N cao (thiếu N):

• Cây vàng lá đều, sinh trưởng chậm
• Phân hữu cơ bón vào phân hủy rất chậm
• Đất màu nhạt, ít mùn

Dấu hiệu C/N thấp (thừa N):

• Cây xanh đậm bất thường, thân lá mềm
• Mùi amoniac khi đào đất
• Sâu bệnh phát triển mạnh

Sai lầm thường gặp khi áp dụng Biochar

Sai lầm 1: Bón quá nhiều biochar cùng lúc Nhiều người nghĩ "càng nhiều càng tốt". Điều này gây lãng phí và có thể làm đất quá kiềm. Gợi ý tham khảo của BiocharVN: 2-5 tấn/ha/năm cho cây ngắn ngày, 5-8 tấn/ha cho cây lâu năm, bắt đầu từ ô thử nghiệm.

Sai lầm 2: Dùng Biochar thay thế hoàn toàn phân bón Biochar không phải phân bón mà là chất cải tạo đất. Bạn vẫn cần bón phân NPK và phân hữu cơ theo nhu cầu cây. Biochar chỉ giúp tăng hiệu quả sử dụng phân bón.

Sai lầm 3: Không "kích hoạt" Biochar trước khi bón Biochar mới sản xuất có bề mặt trống, chưa hấp phụ dinh dưỡng. Nên ngâm Biochar trong dung dịch phân hữu cơ lỏng hoặc nước phân chuồng 1-2 tuần trước khi bón để "kích hoạt".

Sai lầm 4: Bón Biochar vào mùa khô, không tưới nước Biochar cần độ ẩm để hoạt động. Bón vào mùa khô mà không tưới nước sẽ không phát huy tác dụng. Thời điểm tốt nhất: trước mùa mưa hoặc trong điều kiện tưới tiêu đầy đủ.

Sai lầm 5: Bón Biochar nổi trên mặt đất Biochar nhẹ, dễ bị gió thổi bay hoặc nước mưa cuốn trôi. Luôn trộn Biochar vào đất ở độ sâu 10-20cm để đạt hiệu quả tối đa.

Nguồn cung cấp Biochar và tiêu chí lựa chọn chất lượng

Các loại biochar phổ biến

Biochar trấu: Nguồn nguyên liệu dồi dào; hàm lượng tro thường cao do trấu chứa nhiều silica.

Biochar tre, gỗ: Thường có hàm lượng carbon cao, tro thấp.

Biochar vỏ dừa: Phù hợp làm giá thể và trộn đất.

Biochar mùn cưa: Cần biết rõ nguồn gỗ (tránh gỗ sơn, gỗ tẩm hóa chất).

Biochar phân chuồng: Giàu khoáng, tro cao; cần kiểm tra kim loại nặng.

Giá biochar chênh lệch lớn theo nguyên liệu, chất lượng và số lượng mua; hãy so sánh dựa trên phiếu phân tích.

Tiêu chuẩn chất lượng Biochar cần kiểm tra

Checklist 7 điểm khi mua Biochar:

1. Nguồn gốc rõ ràng: Biết nguyên liệu đầu vào, quy trình sản xuất
2. Độ ẩm < 15%: Biochar quá ẩm dễ mốc, giảm chất lượng
3. Hàm lượng tro: Tro cao = carbon thấp; yêu cầu nhà cung cấp ghi rõ trong phiếu phân tích
4. Kích thước hạt 2-10mm: Quá nhỏ dễ bay, quá to khó trộn đều
5. pH 6.5-9.0: Tránh pH quá cao gây mất cân bằng dinh dưỡng
6. Không có mùi hóa chất: Biochar chất lượng có mùi nhẹ của than, không cay
7. Màu đen đồng đều: Không lẫn tạp chất, không cháy thành tro trắng

Cách nhận biết Biochar kém chất lượng

• Màu xám, nâu: Nhiệt độ nhiệt phân thấp, chưa than hóa hoàn toàn
• Quá nhẹ, bở: Hàm lượng tro cao, carbon thấp
• Mùi khét, cay: Chứa tar, chất độc hại chưa bay hơi hết
• Lẫn than tổ ong, than củi thường: Không phải Biochar, hiệu quả kém
• Giá rẻ bất thường: Có thể là tro, than thải loại, không đảm bảo chất lượng

Hướng dẫn tự sản xuất Biochar quy mô nhỏ

Nếu bạn có nguồn phế phụ phẩm sẵn có (trấu, cành cây tỉa...), có thể tự làm Biochar đơn giản:

Phương pháp thùng sắt 2 lớp:

1. Chuẩn bị 2 thùng sắt: 1 thùng lớn (200 lít), 1 thùng nhỏ (100 lít) có đục lỗ
2. Cho nguyên liệu vào thùng nhỏ, đặt thùng nhỏ vào thùng lớn
3. Đốt củi bên ngoài thùng lớn, nhiệt sẽ than hóa nguyên liệu trong thùng nhỏ
4. Khi khói chuyển từ trắng sang xanh nhạt (sau 2-3 giờ), tắt lửa
5. Đậy kín, để nguội 12-24 giờng
6. Lượng biochar thu được chỉ bằng một phần khối lượng nguyên liệu ban đầu (nhiệt phân chậm trong điều kiện kiểm soát cho khoảng 35% than^[9]; lò thủ công thường thấp hơn)

Lưu ý: Phương pháp này cho hiệu suất thấp, chất lượng không đồng đều, nhưng phù hợp quy mô gia đình (dưới 100 kg/lần).

Kết luận và lộ trình áp dụng Biochar hiệu quả

Tóm tắt các điểm chính về chỉ số C/N tối ưu

Ngưỡng C/N cần nhớ là khoảng 24:1 - khẩu phần lý tưởng của vi sinh vật đất^[1]. Biochar có C/N cao nhưng phần lớn carbon ở dạng bền nên không gây thiếu đạm mạnh như rơm rạ.

Biochar không thay thế phân bón mà là giải pháp cải tạo đất bền vững, giúp giảm rửa trôi đạm^[3], cải thiện cấu trúc đất, giữ nước^[10]. Hiệu quả tốt nhất đạt được khi kết hợp biochar với phân hữu cơ và phân NPK theo nhu cầu cụ thể của từng loại cây^[8].

Lộ trình 3 bước áp dụng Biochar cho người mới bắt đầu

Bước 1: Đánh giá và lập kế hoạch

• Xác định loại cây trồng, diện tích, tình trạng đất hiện tại
• Tham khảo liều lượng gợi ý trong bài và điều chỉnh theo kết quả phân tích đất
• Tính toán chi phí, chuẩn bị ngân sách (Biochar + phân hữu cơ + phân NPK)
• Nếu có điều kiện, lấy mẫu đất phân tích tại trạm khuyến nông

Bước 2: Thử nghiệm quy mô nhỏ (Vụ đầu tiên)

• Chọn 1 ô thí nghiệm (10-20% diện tích) để áp dụng Biochar
• Giữ nguyên phương pháp canh tác ở ô đối chứng
• Ghi chép chi tiết: ngày bón, liều lượng, chi phí, tình hình sinh trưởng
• Theo dõi sát sao, điều chỉnh kịp thời nếu có vấn đề

Bước 3: Nhân rộng và tối ưu hóa (Từ vụ thứ 2)

• So sánh kết quả giữa ô thí nghiệm và ô đối chứng
• Nếu hiệu quả tốt (năng suất tăng, chi phí phân giảm), mở rộng dần
• Điều chỉnh liều lượng, tần suất dựa trên kinh nghiệm thực tế
• Kết hợp với các biện pháp canh tác tiên tiến khác (tưới nhỏ giọt, phòng trừ IPM...)

Xu hướng nông nghiệp bền vững với Biochar tại Việt Nam

Biochar đang được quan tâm như một giải pháp vừa cải tạo đất vừa lưu giữ carbon. Ở vùng nhiệt đới, phân tích tổng hợp ghi nhận năng suất tăng trung bình khoảng 25%^[11], và Việt Nam có nguồn rơm rạ khoảng 40–60 triệu tấn/năm có thể chuyển hóa thành biochar thay vì đốt bỏ^[12].

Tài nguyên bổ sung và cộng đồng hỗ trợ

• Website: Cổng thông tin khuyến nông quốc gia (khuyennong.vn)
• Tổ chức: Trung tâm Khuyến nông các tỉnh, Viện Thổ nhưỡng Nông hóa
• Tư vấn: Các trạm khuyến nông cấp huyện

Hành động ngay hôm nay

Đừng chần chừ! Hãy bắt đầu bằng việc kiểm tra lại phương pháp bón phân hiện tại của bạn. Liệu chỉ số C/N có đang được chú ý? Bạn có đang lãng phí phân bón do mất cân bằng dinh dưỡng?

Hãy chọn 1 ô nhỏ trong vườn, thử nghiệm Biochar theo đúng hướng dẫn trong bài viết này. Ghi chép kỹ lưỡng và so sánh kết quả. Sau 1-2 vụ, bạn sẽ tự tin hơn để mở rộng quy mô.

Nếu bài viết hữu ích, hãy chia sẻ cho bạn bè cùng làm nông nghiệp. Cùng nhau xây dựng cộng đồng nông dân ứng dụng khoa học, canh tác bền vững và hiệu quả. Chúc bạn thành công!

Tài liệu tham khảo

1. USDA Natural Resources Conservation Service (2011). Carbon to Nitrogen Ratios in Cropping Systems. East National Technology Support Center, Greensboro, NC, phối hợp với NRCS North Dakota. Xem tài liệu
2. Wang, J., Xiong, Z., Kuzyakov, Y. (2016). Biochar stability in soil: meta-analysis of decomposition and priming effects. GCB Bioenergy, 8(3), 512–523. doi:10.1111/gcbb.12266
3. Liu, Q., Zhang, Y., Liu, B. và cộng sự (2018). How does biochar influence soil N cycle? A meta-analysis. Plant and Soil, 426(1–2), 211–225. doi:10.1007/s11104-018-3619-4
4. Borchard, N., Schirrmann, M., Cayuela, M.L. và cộng sự (2019). Biochar, soil and land-use interactions that reduce nitrate leaching and N2O emissions: A meta-analysis. Science of the Total Environment, 651, 2354–2364. doi:10.1016/j.scitotenv.2018.10.060
5. Kumar, Y., Ren, W., Tao, H., Tao, B., Lindsey, L.E. (2025). Impact of biochar amendment on soil microbial biomass carbon enhancement under field experiments: a meta-analysis. Biochar, 7, 2. doi:10.1007/s42773-024-00391-6
6. Zhang, N., Xing, J., Wei, L. và cộng sự (2025). The potential of biochar to mitigate soil acidification: a global meta-analysis. Biochar, 7. doi:10.1007/s42773-025-00451-5
7. Liang, B., Lehmann, J., Solomon, D. và cộng sự (2006). Black carbon increases cation exchange capacity in soils. Soil Science Society of America Journal, 70(5), 1719–1730. Xem tài liệu
8. Agegnehu, G., Srivastava, A.K., Bird, M.I. (2017). The role of biochar and biochar-compost in improving soil quality and crop performance: A review. Applied Soil Ecology, 119, 156–170. Xem tài liệu
9. Jahirul, M.I., Rasul, M.G., Chowdhury, A.A., Ashwath, N. (2012). Biofuels Production through Biomass Pyrolysis – A Technological Review. Energies, 5(12), 4952–5001. doi:10.3390/en5124952
10. Razzaghi, F., Obour, P.B., Arthur, E. (2020). Does biochar improve soil water retention? A systematic review and meta-analysis. Geoderma, 361, 114055. doi:10.1016/j.geoderma.2019.114055
11. Jeffery, S., Abalos, D., Prodana, M. và cộng sự (2017). Biochar boosts tropical but not temperate crop yields. Environmental Research Letters, 12(5), 053001. doi:10.1088/1748-9326/aa67bd
12. Nguyen, T.D. (2019). Review of postharvest rice straw use: change in use and the need for sustainable management policies in Vietnam. Journal of Vietnamese Environment. Xem tài liệu